پيمانه‌ها خداى بزرگ فرموده است : « واى به حال كم‌فروشانى كه چون از مردم پيمانه گيرند پر مىگيرند و چون براى آنان پيمانه يا وزن كنند مىكاهند . آيا آنان گمان ندارند كه در روز بزرگى برانگيخته خواهند شد ، چنان روزى كه مردم در پيشگاه خداى جهانيان مىايستند ؟ » « 1 » و رسول خدا ( ص ) فرمود : « پيمانه پيمانهء مدينه و وزن وزن مكه است » « 2 » پيمانهء درست آن است كه گشادگى و فراخى بالا و پايين آن يكسان باشد و دهانهء آن محصور نباشد و قسمتى اندرون و قسمتى بيرون نباشد ، و بهتر آن است كه آن را با ميخهايى استوار كنند كه به سبب پايين و بالا رفتن كم و زياد نشود . براى آزمايش پيمانه‌ها بهترين چيز حبوب ريز است كه عادتا اوزان آنها مختلف نمىشود از قبيل خردل ، شبدر ، بزر قطوناء و كسفره ( كزبره ، گشنيز ؟ ) « 3 » و مانند آنها . و هر دكاندار از پيمانه‌هاى درست يك پيمانه ، نيم‌پيمانه ، ربع و ثمن مىتواند داشته باشد چه بدانها نيازمند است ، اما بايد به مهر محتسب ممهور باشد . محتسب را شايسته است كه پيمانه‌ها را بازرسى كند ، زيرا فروشندگان نخود و باقلا و نيز علافان تكهء چوبى را كه توى آن را كنده‌اند به عنوان پيمانه به كار مىبرند و طول آن در حدود يك وجب و قسمت كنده

--> ( 1 ) - قال اللّه تعالى : « وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ . الَّذِينَ إِذَا اكْتالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ . وَ إِذا كالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ . أَ لا يَظُنُّ أُولئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ . لِيَوْمٍ عَظِيمٍ . يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ » ( سورهء 83 « مطففين » آيهء 1 - 6 ) . ( 2 ) - قال رسول الله ( ص ) : « المكيال على مكيال المدينة و الوزن على وزن مكة » . ( 3 ) - كسفره ظاهرا همان كسبرة است كه لغتى است در كزبرة يعنى گشنيز . ر ك : تاج العروس ذيل كسبر .